The Axiology of Judicial Involvement in the Preparatory Proceedings in Light of the Model of Criminal Procedure

Authors

DOI:

https://doi.org/10.5937/crimen2602125B

Keywords:

Preparatory proceedings, Judicial involvement (Judicial element), Axiology, Values of criminal proceedings, Judge for preparatory proceedings

Abstract

The article addresses judicial involvement in preparatory proceedings within continental legal systems from an axiological perspective. This stage, dominated by law enforcement, is inherently characterized by its punitive nature, secrecy, and inequality of arms, making it highly susceptible to axiological tensions. The authors’ primary objective is to demonstrate that judicial intervention serves as a pivotal instrument guaranteeing the realization of values within the criminal process, rather than merely constituting a technical oversight mechanism. Employing dogmatic-legal and theoretical-legal methods, the study distinguishes between the technical and axiological objectives of criminal proceedings. The latter is defined as the actualization of values, categorized into autotelic (human dignity, the rule of law, justice, substantive truth) and praxeological (trust, security, integrity, morality). The analysis maps out three European institutional models: the investigating judge (juge d’instruction), the judge for preparatory proceedings, and the court of competent jurisdiction (as in Poland). Functionally, this judicial presence rests upon decision-making, supervisory, and evidentiary acts. An independent court realizes autotelic values by shielding individuals
from state authoritarianism, and praxeological values by fostering public trust in the administration of justice. In conclusion, the authors formulate de lege ferenda proposals for Poland, advocating for the abolition of the redundant investigation-inquiry distinction, the expansion of judicial decision-making powers, and the introduction of a specialized judge for preparatory proceedings.

Downloads

Download data is not yet available.

References

Baj Agnieszka. „Cele postępowania przygotowawczego”. Prokuratura i Prawo, no. 12, 2016: 63–76.

Bojanowski Tomasz. „Selected Standards of Preparatory Proceedings in European Legal Systems”. Pécs Journal of International and European Law, no. 1, 2025: 5–21. https://doi.org/10.15170/pjiel.2025.1.2

Bojanowski Tomasz. Istota i przeznaczenie karnoprocesowe czynności operacyjno-rozpoznawczych. Lublin: Episteme, 2023.

Bojanowski Tomasz, Wielec Marcin. „Sąd jako gwarant praworządności postępowania przygotowawczego”. Consilium Iuridicum, no. 4 (12), 2024: 115–142.

Cieślak Marian. Polska procedura karna. Podstawowe założenia teoretyczne. Warszawa: PWN 1984.

Denek Kazimierz. „Związek edukacji z wartościami”, Neodidagmata, no. 29/30, 2007–2008: 25–38.

Eichstaedt Krzysztof. „Przesłuchanie świadka w postępowaniu przygotowawczym przez sąd”. Przegląd Sądowy, no. 7–8, 2003: 161–166.

Eichstaedt Krzysztof. Rola sądu w postępowaniu przygotowawczym a instytucja sędziego śledczego. Warszawa: Difin, 2009.

Grzegorczyk Tomasz, Janusz Tylman. Polskie postępowanie karne. Warszawa: Wolters Kluwer, 2022.

Janiga Waldemar. „Funkcje wartości w osobowości”. Studia Warmińskie, no. XLIII, 2006: 225–236.

Kaftal Alfred. „Model postępowania przygotowawczego de lege ferenda w prawie Polski”. Studia Prawnicze, no. 1, 1989, 51–74. https://doi.org/10.37232/sp.1989.1.2

Kościuch Jan, „Kwestionariusz Miltona Rokeacha”. Studia Philosophiae Christianae, no. 19/1, 1983: 224–231.

Kruszyński Piotr (ed). Wykład prawa karnego procesowego. Białystok: Temida 2, 2004.

Kruszyński Piotr, Marcin Warchoł. „Pozycja sędziego śledczego na tle modeli postępowania przygotowawczego, cz. 1”. Palestra, no. 3–4, 2008: 49–61.

Kulesza Cezary. Sędzia śledczy w modelu postępowania przygotowawczego na tle porównawczym. Białystok: Dział Wydawnictw Filii UW w Białymstoku, 1991.

Kurowski Michał, Paweł Sydor. „Śledcze” czynności sądowe w postępowaniu przygotowawczym w aspekcie praktycznym”. Przegląd Sądowy, no. 1, 2011: 98–108.

Malinowska-Krutul Karolina. „Czynności sądowe w postępowaniu przygotowawczym”, Prokuratura i Prawo, no. 10, 2008: 63–79.

Pol Albert. „Informacja na temat pozycji procesowej, zakresu działania, kompetencji i uprawnień sędziego śledczego w Grecji, Hiszpanii, Holandii i Portugalii”. Zeszyty Prawnicze BAS, no. 3(27), 2010: 156–164.

Schaff Leon. Zakres i formy postępowania przygotowawczego. Warszawa: PWN, 1961.

Siewierski Mieczysław. „Koncepcja kodyfikacyjna postępowania przygotowawczego”. Problemy Kryminalistyki, no. 29, 1961.

Sobczak Jacek. „Europejski Nakaz Aresztowania – dylematy i wątpliwości. Perspektywa polska”. Rocznik Integracji Europejskiej, no. 2, 2008: 21–42. https://doi.org/10.14746/rie.2008.2.2

Stefański Ryszard A. „Model postępowania przygotowawczego; dotychczasowe zmiany i wnioski de lege ferenda”. Ius Novum, no. 5, 2014: 81–92.

Sztumska Bożena, Sztumski Janusz. Człowiek w świecie wartości. Katowice: Polska Akademia Nauk, 2002.

Waltoś Stanisław. Model postępowania przygotowawczego na tle porównawczym. Warszawa: PWN 1968.

Waltoś Stanisław, Piotr Hofmański. Proces karny – zarys systemu. Warszawa: Wolters Kluwer, 2020.

Wielec Marcin. „Aksjologiczne ujęcie postępowania karnego”. In Ius Scientiam Persequitur. Księga jubileuszowa z okazji XXV-lecia Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, eds. M. Badowski, J. Wesserling, L. Karski. Warszawa: Wolters Kluwer: 2025. https://doi.org/10.21697/mj.17080

Wielec Marcin. „Values in the light of the polish model of criminal procedure”, Revista Facultății de Drept Oradea, no. 1, 2022: 77–86.

Wielec Marcin, Tomasz Bojanowski. „Przesłuchanie świadka w procesie karnym w trybie art. 185e Kodeksu postępowania karnego”. Prawo w Działaniu, t. 57, 2024: 147–163. https://doi.org/10.32041/pwd.5707

Wielec Marcin. Wartości – analiza z perspektywy osobliwości postępowania karnego. Lublin: Academicon, 2017.

Wiśniewski Łukasz. „Sędzia dochodzenia w niemieckim postępowaniu karnym”. Państwo i Prawo, no. 12, 2011: 56–67.

Zagrodnik Jarosław. Proces karny. Warszawa: Wolters Kluwer, 2021.

Downloads

Published

30.09.2026

How to Cite

Bojanowski, Tomasz, and Marcin Wielec. 2026. “The Axiology of Judicial Involvement in the Preparatory Proceedings in Light of the Model of Criminal Procedure”. Crimen 17 (2):125–139. https://doi.org/10.5937/crimen2602125B.

Issue

Section

Articles