Aksiologija učešća suda u pripremnom postupku u svetlu modela krivičnog postupka
DOI:
https://doi.org/10.5937/crimen2602125BKljučne reči:
pripremni postupak, učešće suda (sudski element), aksiologija, vrednosti krivičnog postupka, sudija za prethodni postupakApstrakt
Rad se bavi učešćem suda u pripremnom postupku u okviru kontinentalnih pravnih sistema iz aksiološke perspektive. Ovu fazu postupka, kojom dominiraju organi za sprovođenje zakona, po prirodi karakterišu represivnost, tajnost i nejednakost procesnih strana, zbog čega je ona posebno podložna aksiološkim napetostima. Osnovni cilj autora jeste da pokažu da intervencija suda predstavlja ključni instrument za garantovanje ostvarivanja vrednosti u krivičnom postupku, a ne samo tehnički mehanizam nadzora. Koristeći dogmatsko-pravni i teorijsko-pravni metod, u radu se razlikuju tehnički i aksiološki ciljevi krivičnog postupka. Potonji se određuje kao ostvarivanje vrednosti, koje se razvrstavaju na autotelične (ljudsko dostojanstvo, vladavina prava, pravda, materijalna istina) i prakseološke (poverenje, sigurnost, integritet, moral). Analizom su obuhvaćena tri evropska institucionalna modela: istražni sudija (juge d’instruction), sudija za pripremni postupak i sud nadležan za suđenje (kao u Poljskoj). Funkcionalno posmatrano, prisustvo suda zasniva se na odlučujućim, nadzornim i dokaznim radnjama. Nezavisan sud ostvaruje autotelične vrednosti štiteći pojedince od autoritarizma države, a prakseološke vrednosti podsticanjem poverenja javnosti u pravosuđe. Zaključno, autori iznose predloge de lege ferenda za Poljsku, zalažući se za ukidanje suvišne razlike između istrage i istrage kao posebnih oblika pripremnog postupka, proširenje ovlašćenja suda u odlučivanju i uvođenje specijalizovanog sudije za pripremni postupak.
Downloads
Reference
Baj Agnieszka. „Cele postępowania przygotowawczego”. Prokuratura i Prawo, no. 12, 2016: 63–76.
Bojanowski Tomasz. „Selected Standards of Preparatory Proceedings in European Legal Systems”. Pécs Journal of International and European Law, no. 1, 2025: 5–21. https://doi.org/10.15170/pjiel.2025.1.2
Bojanowski Tomasz. Istota i przeznaczenie karnoprocesowe czynności operacyjno-rozpoznawczych. Lublin: Episteme, 2023.
Bojanowski Tomasz, Wielec Marcin. „Sąd jako gwarant praworządności postępowania przygotowawczego”. Consilium Iuridicum, no. 4 (12), 2024: 115–142.
Cieślak Marian. Polska procedura karna. Podstawowe założenia teoretyczne. Warszawa: PWN 1984.
Denek Kazimierz. „Związek edukacji z wartościami”, Neodidagmata, no. 29/30, 2007–2008: 25–38.
Eichstaedt Krzysztof. „Przesłuchanie świadka w postępowaniu przygotowawczym przez sąd”. Przegląd Sądowy, no. 7–8, 2003: 161–166.
Eichstaedt Krzysztof. Rola sądu w postępowaniu przygotowawczym a instytucja sędziego śledczego. Warszawa: Difin, 2009.
Grzegorczyk Tomasz, Janusz Tylman. Polskie postępowanie karne. Warszawa: Wolters Kluwer, 2022.
Janiga Waldemar. „Funkcje wartości w osobowości”. Studia Warmińskie, no. XLIII, 2006: 225–236.
Kaftal Alfred. „Model postępowania przygotowawczego de lege ferenda w prawie Polski”. Studia Prawnicze, no. 1, 1989, 51–74. https://doi.org/10.37232/sp.1989.1.2
Kościuch Jan, „Kwestionariusz Miltona Rokeacha”. Studia Philosophiae Christianae, no. 19/1, 1983: 224–231.
Kruszyński Piotr (ed). Wykład prawa karnego procesowego. Białystok: Temida 2, 2004.
Kruszyński Piotr, Marcin Warchoł. „Pozycja sędziego śledczego na tle modeli postępowania przygotowawczego, cz. 1”. Palestra, no. 3–4, 2008: 49–61.
Kulesza Cezary. Sędzia śledczy w modelu postępowania przygotowawczego na tle porównawczym. Białystok: Dział Wydawnictw Filii UW w Białymstoku, 1991.
Kurowski Michał, Paweł Sydor. „Śledcze” czynności sądowe w postępowaniu przygotowawczym w aspekcie praktycznym”. Przegląd Sądowy, no. 1, 2011: 98–108.
Malinowska-Krutul Karolina. „Czynności sądowe w postępowaniu przygotowawczym”, Prokuratura i Prawo, no. 10, 2008: 63–79.
Pol Albert. „Informacja na temat pozycji procesowej, zakresu działania, kompetencji i uprawnień sędziego śledczego w Grecji, Hiszpanii, Holandii i Portugalii”. Zeszyty Prawnicze BAS, no. 3(27), 2010: 156–164.
Schaff Leon. Zakres i formy postępowania przygotowawczego. Warszawa: PWN, 1961.
Siewierski Mieczysław. „Koncepcja kodyfikacyjna postępowania przygotowawczego”. Problemy Kryminalistyki, no. 29, 1961.
Sobczak Jacek. „Europejski Nakaz Aresztowania – dylematy i wątpliwości. Perspektywa polska”. Rocznik Integracji Europejskiej, no. 2, 2008: 21–42. https://doi.org/10.14746/rie.2008.2.2
Stefański Ryszard A. „Model postępowania przygotowawczego; dotychczasowe zmiany i wnioski de lege ferenda”. Ius Novum, no. 5, 2014: 81–92.
Sztumska Bożena, Sztumski Janusz. Człowiek w świecie wartości. Katowice: Polska Akademia Nauk, 2002.
Waltoś Stanisław. Model postępowania przygotowawczego na tle porównawczym. Warszawa: PWN 1968.
Waltoś Stanisław, Piotr Hofmański. Proces karny – zarys systemu. Warszawa: Wolters Kluwer, 2020.
Wielec Marcin. „Aksjologiczne ujęcie postępowania karnego”. In Ius Scientiam Persequitur. Księga jubileuszowa z okazji XXV-lecia Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, eds. M. Badowski, J. Wesserling, L. Karski. Warszawa: Wolters Kluwer: 2025. https://doi.org/10.21697/mj.17080
Wielec Marcin. „Values in the light of the polish model of criminal procedure”, Revista Facultății de Drept Oradea, no. 1, 2022: 77–86.
Wielec Marcin, Tomasz Bojanowski. „Przesłuchanie świadka w procesie karnym w trybie art. 185e Kodeksu postępowania karnego”. Prawo w Działaniu, t. 57, 2024: 147–163. https://doi.org/10.32041/pwd.5707
Wielec Marcin. Wartości – analiza z perspektywy osobliwości postępowania karnego. Lublin: Academicon, 2017.
Wiśniewski Łukasz. „Sędzia dochodzenia w niemieckim postępowaniu karnym”. Państwo i Prawo, no. 12, 2011: 56–67.
Zagrodnik Jarosław. Proces karny. Warszawa: Wolters Kluwer, 2021.
Downloads
Objavljeno
Kako citirati
Broj časopisa
Sekcija
Licenca
Sva prava zadržana (c) 2026 Tomasz Bojanowski, Marcin Wielec
Ovaj rad je pod Creative Commons Autorstvo 4.0 Internacionalna licenca.
Autori zadržavaju autorska prava i daju časopisu pravo prvog publikovanja rada, što omogućava drugima da dele rad uz priznanje autorstva i izvornog objavljivanja u ovom časopisu.
